|
Giáo Hội
Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất Hải Ngoại tại Úc Đại Lợi-Tân Tây Lan
Kỷ Yếu
Trường Hạ Pháp Bảo
PL 2550 - TL 2006
*****
Từ
“Lan và Điệp” đến “Hồn Bướm Mơ Tiên”
Diệu Trân
Người Việt Nam
nào thích xem tuồng, ghiền cô đào thương Kim Cương, hoặc mê đọc
sách của nhóm Tự Lực Văn Đoàn th́ đều biết đến hai câu chuyện
nổi tiếng là Lan và Điệp và Hồn Bướm Mơ Tiên. Ngẫu nhiên, trong
cả hai truyện, người nữ đi tu đều tên Lan.
Tôi không nhớ
tác giả chuyện t́nh Lan và Điệp là ai, nhưng nhớ rằng, cô đào
Kim Cương đă lấy không biết bao nhiêu nước mắt của khán giả khi
cô diễn vai Lan trong truyện t́nh Lan và Điệp. Khán giả của cô
chẳng phải chỉ có ông già bà cả đâu, mà ương ương, nhỡ nhỡ,
thanh niên, thiếu nữ khi xem tới đoạn sư cô Lan cắt đứt giây
chuông để cho Điệp trở về với gia đ́nh, với bổn phận th́ khán
giả đều khó cầm nước mắt v́ Kim Cương diễn hay quá ! Cô nức nở
cắt đứt giây chuông chính là can đảm, cắt đứt mối t́nh mà cô đă
đặt tất cả tương lai vào đó.
Câu chuyện này thật tội
nghiệp v́ anh chàng Điệp nào phải kẻ bạc t́nh ! Anh ta là nạn
nhân của ḷng người nham hiểm, xấu xa. Gia đ́nh ông bà phú hộ có
cô con gái hư hỏng lỡ mang một hoang thai đă vớ lấy anh học tṛ
hiền lành từ quê lên tỉnh trọ học như một chiếc phao để cứu gỡ
danh dự hăo huyền cho gia đ́nh họ. Ông bà phú hộ đă chuốc rượu
cho Điệp say mèm rồi sai gia nhân khiêng chàng vào pḥng con gái.
Sáng ra, cũng chính họ vào pḥng hô hoán lên rồi lôi Điệp về quê,
mắng nhiếc bà mẹ quê tơi bời. Kết cuộc màn kịch bất nhân thất
đức đó là họ gia ơn cho hai mẹ con Điệp bằng cách bắt Điệp phải
làm đám cưới với con gái họ tức khắc!
Cô thôn nữ mộc mạc tên Lan
như từ trên trời rớt xuống vực thẳm. Với tâm hồn lành thiện, Lan
làm sao hiểu nổi những điều ác độc, tồi bại như thế ! Và mẹ của
Điệp, bà mẹ quê nhân hậu luôn coi Lan vừa như con gái, vừa như
con dâu đă xỉu lên xỉu xuống trước tai họa tày trời. Bà không
chỉ nhục nhă, đau đớn cho ḿnh mà c̣n vô cùng lúng túng, thương
cảm cho Lan ! Trong vở kịch có những đoạn cải lương rất bi ai mà
tôi c̣n nhớ lơm bơm : “Kéo vạt áo lau đôi gịng nước mắt. Lạy mẹ
cha, con thí phát quy y. Con dao kia với xác bướm khô này. Con
chôn lấp dưới cội cây ngoài cửa Phật” Đó là lời Lan thưa với cha
mẹ. C̣n lời nói với Điệp th́ Kim Cương xuống câu vọng cổ mùi
riệu, không hiểu sao tôi vẫn c̣n nhớ: “ Điệp ơi, cánh bướm năm
xưa hăy bay đi đừng trở lại v́ em hiện nay chỉ c̣n là một đóa
lan ...... tàn. (tưng ... tưng... từng... tưng..)
Quư đạo hữu nào biết hát
vọng cổ thử xuống giọng câu này xem, rồi hát tiếp thế này: “ Em
biết anh chẳng dạ phụ phàng nhưng kiếp này đă lỡ, xin Điệp đừng
lưu luyến chi Lan. Hăy để cho em yên tâm rảnh dạ tu hành. Mượn
kinh kệ chốn thiền môn để vơi đi mối sầu vạn cổ” (
ớ....ơ.....ơ..)
Thời được mẹ cho
đi theo xem tuồng, tôi cũng chỉ hơn mười tuổi nhưng tôi nhớ rất
rơ cái cảm giác bất toại ư của ḿnh khi toàn bộ vở tuồng chỉ chú
trọng vào những chi tiết lâm ly bi đát mà để cho cô Lan đi tu
chỉ v́ thất t́nh! Khi đă mười tám, đôi mươi, mẹ rủ đi xem tuồng,
tôi không đi nữa. Tôi không chịu được ư nghĩ bôi bác Đạo khi đưa
ra h́nh ảnh những người đi tu chỉ v́ bị ngoài đời vùi dập chứ
không v́ nh́n thấy con đường đạo. Thuở đó tôi cũng hiểu ǵ đạo
đâu nhưng lờ mờ cảm nhận như thế với vở tuồng Lan và Điệp, nổi
tiếng suốt nhiều thập niên. Có lẽ do vở tuồng quá nổi tiếng nên
tôi mới bất nhẫn v́ nó đi vào ḷng dân gian cái tư tưởng cửa
chùa là nơi rộng mở, sẵn sàng đón nhận mọi chúng sanh khổ đau,
chứ việc vào chùa để được hướng dẫn t́m ra con đường giải thoát
khổ đau chỉ là phụ thuộc. Nỡ nào tác giả vở tuồng đặt nặng phần
t́nh tiết éo le nên chỉ cho khán giả thấy Lan bị đời bầm dập nên
chạy vào chùa trốn ! Chỉ có thế thôi ! Thậm chí, khi thế nhân
nh́n thấy sư cô nào c̣n trẻ là khởi ngay câu hỏi “Trẻ đẹp thế mà
sao đi tu ? Chắc lại v́ thất t́nh !”.
Đó, văn hóa dân
gian nguy hiểm là thế đó.
C̣n câu chuyện
“Hồn Bướm Mơ Tiên” th́ lại khác. Tác giả là nhà văn Khái Hưng,
người đầu đàn trong Tự Lực Văn Đoàn một thời làm mưa làm gió
trên văn đàn Việt Nam. Cô Lan ở đây không đi tu v́ thất t́nh,
không biết rơ lư do nào đi tu nhưng cô muốn yên thân tu hành nên
đă cải dạng nam trang, được Sư Cụ chùa Long Giáng thâu nhận làm
đệ tử với pháp danh là chú tiểu Ngọc-Lan. Đệ tử của sư cụ đều có
pháp danh từ các loài hoa. Cô Lan này đến chùa vào mùa Xuân nên
có tên là Ngọc Lan, t́nh cờ như tên con gái.
Rắc rối bắt đầu khi người
cháu gọi sư cụ bằng bác, từ Hà Nội, muốn mang sách vở về chùa để
yên tĩnh ôn bài trong dịp nghỉ hè. Chàng sinh viên tên Ngọc đó
đă gặp chú tiểu Lan trên đường chú đội thúng sắn về chùa. Ngay
phút đầu, Ngọc đă thầm nghĩ “Sao ở chốn quê mùa lại có một chú
tiểu trắng trẻo, đẹp trai đến thế?” Anh chàng này thật là tầm
bậy quá ! Anh ta muốn về nơi yên tĩnh để học bài mà chưa tới
chùa đă quậy sự yên tĩnh bằng tâm nghi ngờ cái việc chẳng ăn
nhập ǵ tới anh ta ! Tệ hại hơn, sự nghi ngờ không dừng ở đấy,
nó mỗi ngày mỗi tăng trong suốt thời gian anh ở chùa Long Giáng.
Nào là giả bộ nói về giấc chiêm bao thấy đi chơi với một sư chú
tuổi chạc chú Lan. Hai người leo đèo lội suối, khi chợt quay lại
th́ không thấy sư chú đâu mà chỉ thấy một thiếu nữ diễm lệ là
.... chú Lan ! Nào là ỡm ờ bảo chú Lan cứ cầu nguyện được cải
nam vi nữ đi, chú thành tâm th́ Đức Thích Ca sẽ cho toại nguyện
đó ! Mà đă hết đâu, v́ cái tâm nghi ngờ càng ngày càng lớn nên
anh chàng t́m đủ mọi cách theo dơi chú Lan. Chú thỉnh đại hồng
chung trên gác chuông anh cũng đi theo, chú đi hái chè dưới chân
đồi anh cũng ḷ ḍ xuống, rồi bầy đặt cầm theo giá vẽ, bút mầu,
ngồi vẽ tranh. Chú Lan lại vô t́nh nói:
- Tranh thiếu người.
Thật đúng là trao banh cho
chàng đá, v́ nghe lời phê b́nh đó, anh chàng Ngọc sốt sắng ngay:
- Tôi cũng đang định nhờ
chú làm mẫu đây. Chú làm ơn đứng tựa gốc thông kia một tư nhé.
Chú Lan này cũng khá ngây
thơ, bèn từ bi ra tựa gốc thông. Thế là chàng Ngọc tha hồ ngắm !
Khoảng mươi phút sau, Ngọc tuyên bố đă vẽ xong. Chú Lan chạy tới
xem, hốt hoảng v́ người trong tranh là một thôn nữ mặc áo tứ
thân !
Ấy, cứ như thế,
anh chàng về chùa đă mười ngày mà chẳng thấy ông Khái Hưng cho
biết anh học ôn được những bài ǵ, v́ th́ giờ của anh hầu như
dồn cả vào việc ṭ ṃ t́m xem chú tiểu Lan là trai hay gái !
Cao điểm của câu chuyện là
khi sư cụ sai chú tiểu Lan đem phẩm vật sang chùa Long Vân ở
làng bên. Dĩ nhiên là anh chàng Ngọc xin đi theo. V́ biết Ngọc
là cháu của sư cụ chùa Long Giáng nên sư ông chùa Long Vân khẩn
khoản giữ lại chơi để chàng thanh niên tỉnh thành có đủ th́ giờ
văn cảnh. Đêm hôm đó, Ngọc quyết t́m sự thật nên đă nói những
lời hung bạo khiến chú Lan hoảng sợ, bỏ chạy ra khỏi chùa. Ngọc
đuổi theo, kéo trở lại. Sự giằng co làm đứt mấy nút áo của Lan.
Dưới ánh trăng, Ngọc rú lên khi thấy ngực Lan quấn chặt vải nâu
!!!
T́m ra được sự
thật th́ Ngọc ân hận, thật sự ân hận v́ đă làm xáo trộn đời tu
hành của Lan. Để chứng minh ḷng ăn năn, Ngọc long trọng hứa sự
thật này sống để dạ, chết mang đi, không nói cho ai biết. Không
những thế, chàng ta c̣n hứa sẽ rời chùa ngay, trả lại sự yên
tĩnh cho Lan.
Nếu câu chuyện
chấm dứt ở đây, để khoảng trống cho mỗi độc giả cảm nhận xúc
động của ḿnh, có lẽ hay hơn. Tôi chủ quan cho là thế.
Tới chùa làm công quả
trong kỳ An Cư Kiết Hạ vừa qua, tôi được nh́n thấy rất nhiều sư
cô, sư chú rất trẻ. Chỉ cần nh́n thôi, tôi đă được quư vị ấy
truyền cho tràn đầy năng lượng an lạc, vững chăi. Họ là biểu
hiện của “như thị”. Thanh tịnh, an nhiên, hỷ lạc, nh́n thôi, là
thấy ngay như thế, rơ ràng như thế, không cần suy nghĩ đắn đo,
hỏi han, quán chiếu ǵ. Những cảm xúc này đă bất chợt khiến tôi
liên tưởng về hai tác phẩm nổi tiếng “Lan và Điệp” và “Hồn Bướm
Mơ Tiên”.
Tôi ngạc nhiên khi nhận ra
cái nh́n của ḿnh về việc đi tu của cô Lan trong “Lan và Điệp”
đă khác hẳn. Động lực khiến Lan đi tu là v́ đau khổ, nhưng nếu
hiểu theo tinh thần kinh Duy Ma Cật “phiền năo là hạt giống Như
Lai” th́ có phải sự đau khổ ấy là nghịch-duyên đưa đến
thuận-duyên để hạt giống bồ-đề Lan gieo từ kiếp nào, nay đủ
duyên mà nẩy nở ? Nay tôi tin như thế v́ có phải cô gái nào thất
t́nh cũng đi tu đâu mà đa số kẻ thất t́nh thường .... tự tử v́
họ cho rằng chết là hết khổ. Đă đang khổ v́ bị phụ t́nh lại c̣n
vào chùa sống kham khổ th́ ..... khổ quá, chịu sao thấu !!! Hoặc
giả, có cạo đầu vào chùa nhưng vào với mục đích “trốn khổ” th́
tu làm sao được ? Khổ hay sướng ở trong tâm chứ ở đâu nơi chốn ?
Tôi tin chắc Lan tu được
v́ tâm hồn cô thôn nữ đó quá lành thiện, quá trong sáng nên tuy
đau đớn v́ bị phụ bạc nhưng không khí thiền môn là môi trường
toàn thiện nhất để tương ưng với tâm hồn “Nhi sanh kỳ tâm” đó.
Khi sự tương ưng đă khít khao th́ bản nguyện sẽ tṛn đầy, viên
măn.
C̣n cô Lan trong “Hồn Bướm
Mơ Tiên”, tôi không nghĩ cô đi trọn được đường tu v́ tâm cô đă
bị ái t́nh của anh chàng Ngọc làm cho vẩn đục.
Đọc mấy trang kết, nếu là
sư cụ chùa Long Giáng th́ dù từ bi tới mấy, tôi cũng phải lôi
đứa cháu rắn mắc này ra, bắt nằm sấp xuống sân chùa và đánh cho
một trận. Vừa đánh, tôi sẽ vừa nói “Mong rằng những lằn roi này
sẽ trả bớt cho cháu phần nào tội lỗi đă gây ra, v́ cháu ơi, tội
từ tâm khởi, do tâm tạo, cháu đă khuấy động tâm chú Lan th́ chú
ấy sẽ tự đọa, tự cứu chứ đâu phải việc cháu rời chùa là cứu được
chú ấy!”
Nếu sư cụ đọc hết đoạn kết,
ông Khái Hưng viết, th́ có lẽ sư cụ không chỉ đánh đ̣n anh chàng
Ngọc mà hàng đêm sư c̣n phải tụng Thủy Sám, phụ cho cháu ḿnh.
V́ sao ư ? V́ gần mười trang cuối, ông Khái Hưng cho độc giả
thấy chú Lan cũng “tương tư” rồi ! Chú vào ra những nơi có kỷ
niệm của Ngọc, ngơ ngẩn nhớ trước quên sau đến mức chú phải kinh
hoàng thốt lên “ Thôi, ta điên mất rồi ! Chẳng lẽ ....”
Chẳng lẽ ǵ nữa ! Chú tiểu
Lan này có ngồi thiền, tụng kinh ṛng ră đêm ngày, e cũng khó
thấy Phật v́ không những tâm vẫn ở ta-bà mà thân cũng đang quằn
quại đớn đau v́ ái dục trần gian!
Ngày mai gặp các bạn đạo,
tôi phải chia xẻ những ư nghĩ ngộ nghĩnh về hai sư-cô tên Lan
này, xem quư đạo hữu có đồng ư với tôi không nhé!. Tôi không
nghĩ đây là sự chia xẻ hư luận viển vông, v́ quán chiếu hai câu
chuyện này chẳng phải là chúng ta đang quán chiếu bài học về TÂM
đó sao?
Diệu Trân
(Như-Thị-Am,
tháng 7, 2006)
*****
****
Trở về Trang h́nh ảnh
sinh hoạt
|
